Điều trị sẹo do mụn, người Việt Nam dễ bị tăng sắc tố

Sẹo rỗ cũng khá phổ biến ở người châu Á. Đặc điểm dị biệt đẵn của da người châu Á so với các nhóm người khác là màu da. Theo phân loại type da theo Fitzpatrick, người châu Á thường được xếp vào nhóm IV - VI. Nhóm type da này thường có khuynh hướng tăng sắc tố sau viêm vì bệnh lý hay can thiệp thủ thuật trên da.

Các phương pháp điều trị sẹo rỗ ở người châu Á cũng na ná như ở các nước ở các châu lục khác, tuy nhiên có vài điểm cần lưu ý. Với xu hướng dễ bị tăng sắc tố sau viêm kéo dài, bệnh nhân sẹo rỗ châu Á nên được chuẩn bị da trước với một số chất làm sáng da, nhằm làm giảm nguy cơ tăng sắc tố sau viêm. Một số chất để làm sáng da trước thủ thuật có thể được chọn lựa như:

Hydroquinone (2 - 4%) hạp để chuẩn bị da trước khi peel (lột da) hoặc laser bóc tách vi điểm đối với các sẹo rỗ có tăng sắc tố.

Retinoids được chọn lựa đối với da bị sẹo rỗ do mụn trứng cá.

Glycolid acid là chọn lựa ăn nhập để chuẩn bị da trước điều trị peel sẹo rỗ mà có phối hợp với một vài nếp nhăn nhỏ ở người hơi có tuổi.

Peel (lột da bằng hóa chất)

Việc chuẩn bị da với các chất làm sáng da này được tiến hành trước khi thực hành thủ thuật điều trị sẹo rỗ khoảng 2 - 4 tuần. Retinoids nên được ngưng 4 - 7 ngày trước khi peel và bắt đầu lại sau 4 - 5 ngày.

Việc chọn lọc phương pháp điều trị sẹo rỗ ở người châu Á sao cho hiệu quả với ít tác dụng phụ cần dựa trên những nghiên cứu từ chủng tộc này.

Đối với peel (lột da bằng hóa chất), một nghiên cứu phân tích tổng hợp các nghiên cứu có từ trước về lột da bằng hóa chất trong điều trị sẹo rỗ ở người châu Á bởi Evangeline và cs (2012). Nghiên cứu tổng hợp này cho thấy, hóa chất thường được dùng là TCA với nồng độ từ 35 - 100% trơ khấc hoặc phối hợp. Nồng độ thấp hiệu quả đối với sẹo đáy vuông và sẹo đáy tròn. Glycolic acid cũng được đánh giá có hiệu quả khi phối hợp với các thủ thuật tái hiện da, tuy nhiên cần thêm bằng cớ về độ hiệu quả và an toàn. Phenol, với nhiều tác dụng phụ được ghi nhận cũng như kém hiệu quả so với laser tái tạo, nên ít được khuyến cáo lựa chọn trong điều trị sẹo rỗ.

Đối với dermabrasion (mài mòn da), cũng có một số nghiên cứu thực hiện trên người châu Á. Một nghiên cứu năm 2000 ở Ấn Độ về dùng mài mòn da trên một số bệnh da, cốt yếu là sẹo mụn, kết quả cho thấy có 37,5% bệnh nhân cải thiện hơn 60% bề mặt sẹo, 41,7% bệnh nhân cải thiện 35 - 60% bề mặt sẹo và 20% bệnh nhân cải thiện dưới 35% bề mặt sẹo. Trong đó, chủ yếu là cải thiện sẹo nông, còn những sẹo sâu như sẹo đáy nhọn hầu như cải thiện rất ít. Một số tác dụng phụ được ghi nhận, đốn là hồng ban cũng như các rối mù màu tố kéo dài. Giảm sắc tố được ghi nhận nhiều hơn, do mài mòn da làm mất đi các tế bào sắc tố, tuy nhiên tình trạng này sẽ bình phục từ từ sau 3 - 9 tháng. Tăng sắc tố sau viêm cũng được ghi nhận ở 1/4 trường hợp, kéo dài 3 - 6 tháng. Do đó, tuy khá hiệu quả song mài mòn da nên được cân nhắc thận trọng trong điều trị sẹo rỗ ở người châu Á.

na ná, khá nhiều nghiên cứu về lăn kim trong điều trị sẹo rỗ. Một nghiên cứu ở Ấn Độ năm 2014 của Sunil Dogra và cs trên 36 bệnh nhân sẹo rỗ do mụn trứng cá được điều trị với lăn kim. Kết quả khá tốt với cải thiện 50 - 75% bề mặt sẹo ở hồ hết các bệnh nhân. Một nghiên cứu khác cũng năm 2014, tiến hành lăn kim điều trị sẹo rỗ trên 60 bệnh nhân cả 6 type da I - VI được chia đều cho 3 nhóm. Hiệu quả cải thiện sẹo được ghi nhận tương đương ở cả 3 nhóm, với giảm làng nhàng 31% ở các trục của sẹo sau 3 đợt lăn kim. Về tác dụng phụ, hồng ban sau điều trị được ghi nhận nhiều hơn ở nhóm type da I - II Fitzpatrick, tuy nhiên hết thảy đều biến mất sau 24 - 48 giờ. Không có trường hợp tăng hay giảm sắc tố sau viêm nào được ghi nhận ở cả 3 nhóm. Qua 2 nghiên cứu trên, cũng như một số nghiên cứu khác cho thấy lăn kim được xem là một phương pháp điều trị sẹo rỗ đơn giản, lấn chiếm tối thiểu, thời kì hồi phục nhanh cũng như ít tác dụng tăng sắc tố sau viêm hơn so với các thủ thuật khác trong điều trị sẹo rỗ.

Laser CO ₂ fractional cũng cho hiệu quả và dung nạp tốt trong điều trị sẹo ở người châu Á

Laser bóc tách bao gồm có laser CO ₂ và Erbium YAG là tiêu chuẩn vàng trong tái hiện bề mặt với hiệu quả đạt khoảng 25 - 90% trong điều trị sẹo. Tuy nhiên khi sử dụng trên cơ địa làn da tối màu, biến chứng tăng sắc tố sau viêm có thể gặp ở khoảng 70 - 80% bệnh nhân và có thể kéo dài đến 9 tháng. Hồng ban sau laser có thể kéo dài vài tuần đến vài tháng. Trong khi đó, giảm sắc tố sau viêm có thể tiến triển và tồn tại vĩnh viễn.

Nghiên cứu của tác giả Yong - Kwang và Kwok, năm 2008 cho thấy hiệu quả cải thiện sẹo rỗ nhẹ đến nhàng nhàng sau 2 đợt điều trị cách nhau 1 tháng bằng laser Erbium YAG năng lượng thấp mà không để lại biến chứng tăng hay giảm sắc tố sau viêm. Laser Erbium YAG ít gây thương tổn nhiệt mô xung quanh hơn nên thời kì phục hồi nhanh hơn, tái tạo thượng bì nhanh hơn và ít gây tăng sắc tố sau viêm hơn laser CO ₂ .

Laser CO ₂ fractional cũng cho hiệu quả và dung nạp tốt trong điều trị sẹo ở người châu Á. Khoảng 85% bệnh nhân thấy cải thiện bề mặt sẹo 25 - 50% trong vòng 6 tháng sau 3 đợt điều trị. Trong một số nghiên cứu của các tác giả người Thái Lan đăng trên tạp chí về da liễu JAAD (Journal of the American Academy of Dermatology, Mỹ)vào năm 2010 cho thấy tỉ lệ tăng sắc tố sau viêm ở đối tượng người châu Á sau laser CO ₂ fractional có thể lên đến 92% tại 1 thời điểm và còn lại 51% sau toàn đợt điều trị.

Hiện tượng tăng sắc tố có thể là đáp ứng sinh vật học của tế bào keratinocyte và melanocyte với đáp ứng viêm trong quá trình lành thương. mức độ tăng sắc tố phụ thuộc vào chừng độ thương tổn nhiệt khi điều trị bằng laser. Để hạn chế thương tổn nhiệt, một nghiên cứu dùng laser CO ₂ fractional điều trị sẹo trên người Châu Á với mật độ thấp (49 MTZ/cm ² ) và năng lượng cao trong mỗi MTZ (75 - 105 mJ/MTZ) làm giảm thời gian tồn tại hồng ban sau laser xuống còn 5 - 7 ngày. Tăng sắc tố sau viêm có thể cải thiện bằng các thuốc thoa như hydroquinone 4%.

Laser không bóc tách (Nd:YAG 1320 nm hoặc 1064 nm, diode 1450nm) kết hợp với IPL và RF cũng hiệu quả trong điều trị sẹo, giúp giảm thời gian nghỉ dưỡng, giảm tác dụng phụ tăng sắc tố sau viêm tuy nhiên hiệu quả không cao bằng các phương pháp bóc tách.

RF lưỡng cực vi điểm tác động ít lên bề mặt thượng bì mà chỉ tác động nhiệt lên lớp bì và tái hiện, tân sinh collagen nên giảm thiểu được tình trạng tăng sắc tố sau viêm đặc biệt là trên làn da châu Á. Theo nghiên cứu của các tác giả Trung Quốc năm 2015 cho thấy RF fractional có hiệu quả đáng kể đối với sẹo mụn và chỉ có 4,4% bệnh nhân tăng sắc tố sau viêm.

Phương pháp tốt nhất để ngăn sẹo là điều trị mụn trứng cá sớm

Có khá nhiều nghiên cứu điều trị sẹo rỗ bằng phương pháp giải phẫu đã được tiến hành ở người Châu Á, có thể là tiến hành trơ thổ địa hoặc đồng thời với các phương pháp điều trị sẹo rỗ khác để cải thiện hiệu quả điều trị. Một nghiên cứu lâm sàng năm 2012 tại Iran do tác giả Al-Dhalimi MA thực hành trên 34 bệnh nhân cho thấy tất tật đều có cải thiện thang điểm sẹo, giảm bậc chừng độ từ sẹo nặng - trung bình đến nhẹ và quơ bệnh nhân đều ưng với điều trị này. Nghiên cứu cho thấy cắt đáy sẹo là phương pháp tương đối đơn giản, rẻ tiền, dễ hài lòng mà vẫn hiệu quả trong điều trị sẹo đáy tròn.

Nghiên cứu của tác giả Kang và cs năm 2009 cho thấy phối hợp 3 phương pháp peeling, laser fractional và cắt đáy sẹo cho thấy cải thiện mức độ sẹo nhàng nhàng 55,3%; không có biến chứng nào đáng kể tại vùng điều trị.

Năm 2014, tác giả Gadkari R. và cs đã tiến hành nghiên cứu split-face so sánh hiệu quả giữa phối hợp cắt đáy sẹo - cryoroller và cắt đáy sẹo - dermaroller cho thấy phối hợp cắt đáy sẹo - cryoroller ưu thế hơn trong cải thiện mức độ sẹo (57% so với 40%), các tác dụng phụ tại chỗ đều thoáng qua. Nghiên cứu này mở ra hướng đi mới trong việc áp dụng thêm các phương pháp khác kết hợp với cắt đáy sẹo trong trị liệu.

Ngoài ra, nghiên cứu của Anupama YG và cs năm 2016 và nghiên cứu mới đây của Mohammad Ali Nilforoushzadeh và cs năm 2017 so sánh Laser CO ₂ đơn trị liệu hoặc kết hợp với cắt đáy sẹo cho thấy kết hợp trị liệu đều cho kết quả cải thiện sẹo ưu thế hơn ở nhóm cắt đáy sẹo - Laser CO ₂ so với nhóm chỉ điều trị Laser CO ₂ trơ tráo. Hồng ban sau trị liệu xuất hiện ở cả 2 nhóm. Ở nhóm phối hợp trị liệu có xuất hiện bầm máu và tăng sắc tố sau viêm, tuy thế không có tác dụng phụ nào kéo dài quá 6 tháng.

Nghiên cứu của Balighi K. và cs năm 2008 so sánh giữa cắt đáy sẹo lẻ loi và cắt đáy sẹo kèm cấy chỉ tan plain catgut dưới da như một loại chất làm đầy (filler) cho thấy cắt đáy sẹo là phương pháp an toàn trong điều trị sẹo đáy tròn, và cấy thêm chỉ tan dưới da không làm cải thiện hiệu quả điều trị sẹo. Không chỉ vậy, nghiên cứu của Nilforoushzadeh M và cs năm 2015 đặt ra vấn đề thay thế kim 18 - 20G hoặc kim Nokor bằng Canula cùng kích cỡ cho thấy hiệu quả cải thiện sẹo mụn 50% sau 2 đợt điều trị, so với các nghiên cứu khác chỉ từ 30 - 40%, đồng thời cải thiện những tác dụng phụ tại chỗ so với dùng kim như mảng xuất huyết, sưng nề và hồng ban.

Cho đến hiện nay, các nghiên cứu về kỹ thuật loại bỏ sẹo bằng kềm trên bệnh nhân châu Á nói riêng vẫn còn khá ít oi. Năm 2015, tác giả Faghihi G và cs đã tiến hành nghiên cứu so sánh ngẫu nhiên split-face giữa 2 nhóm bệnh nhân sẹo teo do mụn trứng cá. Một nhóm điều trị Laser CO ₂ đơn thuần và nhóm còn lại kết hợp Laser CO ₂ và loại bỏ sẹo bằng kềm. Kết quả cho thấy nhóm kết hợp trị liệu cho thấy cải thiện tình trạng sẹo sau 4 tháng và tác dụng phụ của 2 nhóm là tương đương nhau.

Nghiên cứu về dùng chất làm đầy trong điều trị sẹo mụn khá phổ quát trên đối tượng bệnh nhân da trắng, tuy thế vẫn còn khá ít ỏi trên nhóm bệnh nhân châu Á. Nghiên cứu năm 2013 của Halachmi S và cs cho thấy dùng Hyaluronic acid dạng gel độ nhớt thấp, tiêm vi điểm vào lớp bì nông và bì giữa cải thiện sẹo lập tức ở tất các sang thương. Tác dụng phụ gần như chơi đáng kể, chỉ có xuất huyết điểm thoáng qua tại chỗ tiêm và phần đông bệnh nhân đều dung nạp tốt. Nghiên cứu của Sage RJ năm 2011 trên 10 bệnh nhân type da từ II-V so sánh split-face giữa điều trị bằng cắt đáy sẹo và chất làm đầy từ collagen lợn cho thấy bệnh nhân đánh giá cắt đáy sẹo tốt hơn so với chất làm đầy collagen lợn.

Lời khuyên của thầy thuốc

hiện giờ có rất nhiều phương pháp điều trị sẹo rỗ, mỗi phương pháp có một vai trò khác nhau. Nhiều loại sẹo có thể thấy trên cùng một bệnh nhân nên cần điều trị kết hợp để đạt hiệu quả tốt nhất. Không có phương pháp nào hiện thời có thể cải thiện hoàn toàn sẹo rỗ. Phương pháp tốt nhất để ngăn sẹo là điều trị mụn trứng cá sớm để giảm tối thiểu sự lan rộng và thời gian viêm nhiễm.

TS.BS. LÊ THÁI VÂN THANH

Yoga và sự thăng hoa trong tình yêu

Yoga ư, đơn giản lắm - thảy bắt đầu từ một chữ y...êu!

Yoga là phương pháp luyện tập đòi hỏi sự phối hợp cao độ của tinh thần và thân xác tại cùng một thời khắc. Các động tác yoga luôn tác động tới mọi góc khuất của thân, không bỏ sót bất cứ phần cơ nào khiến cơ luôn được vận động, tái tạo. Yoga phê chuẩn việc điều chỉnh khí của thân đòi hỏi người tập phải thực thụ bình tĩnh, nhập tâm vào từng động tác, kiểm soát hơi thở và giữ thân hình ở nguyên một tư thế, qua đó làm chủ và điều khiển được sự bền bỉ của thân thể. Chính sự chăm chú vào việc điều khiển hơi thở, đưa thân vào dạng thiền trong các asana (các phong độ yoga) sẽ khiến thân thể được thăng hoa, nâng cao năng lực của trí não, từ đó sống khỏe mạnh, an hòa và thư thái hơn.

ma lực nào của yoga khiến người già cho đến người trẻ, từ đàn ông cho đến phụ nữ, người béo cũng như người gầy, người khỏe mạnh cũng như ốm yếu đều tìm đến, hứng khởi, ham? Khi đã yêu, đã si và có những giây khắc thăng hoa cùng yoga mỗi ngày, theo năm tháng, tôi đã có lời đáp cho chính mình. Sự kỳ diệu của yoga chính là chuẩn y việc tập dượt của thể xác để khai tâm, giúp con người giác ngộ bản thân, loại bỏ những thói xấu và hoàn thiện mình hơn. Yoga không phải là một môn thể dục đơn thuần. Người ta tìm đến yoga để luyện tập cho mình một hình thể khỏe mạnh, bền bỉ và tâm hồn thảnh thơi, trí óc mẫn tiệp; để tìm thấy một thế giới đầy cảm xúc và sự yên ắng trong tâm hồn. Và khi lắng tai, cảm nhận được thân thể mình, cảm nhận dòng chảy yoga chạm đến từng tế bào, toát ra trong mỗi hơi thở, mơn man trên thịt da… là ta đang chạm ngưỡng của sự thăng hoa, đầy rung cảm và khoan khoái với những giá trị mà yoga trao tặng.

Trải nghiệm ái tình qua những “nỗi đau”

Những ai đã song hành cùng yoga nhiều năm tháng, chắc hẳn đã nếm trải rất nhiều những cái đau của thân (xác), cảm nhận được những nỗi đau và “đi tìm những nỗi đau mới” như người thầy dạy yoga của tôi thường nói vui như vậy.

Tập yoga chẳng thể nông cạn ỷ lại vào thân thể để chinh phục các động tác. Yoga là hơi thở, yoga là nội lực. Đến với yoga là tìm đến sự tĩnh tại và thăng hoa tuyệt đối trong tâm. có nhẽ với những con người càng nếm trải nhiều nỗi đau, lại càng tìm thấy sự thăng hoa trong tình với yoga. Yoga cũng đưa con người đến với những “nỗi đau”, nhưng đó không phải là thống khổ, mà là cái đau dễ chịu, đau khiến người ta khoan khoái, cái đau muốn được đón nhận khiến ta nhẹ thênh, như muốn được bay lên.

“Chị đến với yoga trong tâm thế của một người bệnh. Chị tập yoga trong nước mắt. Nhưng chị đã xác định một là phải sống cho lành lặn, không ảnh hưởng đến người khác; hai là lựa chọn cái chết chứ một mực không chịu một dạng bán thân bất toại phải có sự tương trợ của rất nhiều người xung quanh. Sau khoảng thời gian kiên trì làm quen với “bạn ấy” (yoga), chị cảm thấy “bạn ấy” chắc hiểu sự kiên tâm và ráng của chị nên đã tương tác với chị, có thể là nhanh hơn so với những gì chị mong muốn. Cho đến ngày chị không còn thấy những cơn đau của bệnh tật hành tội nữa. Chắc là “bạn ấy” hiểu được ái tình và mọi vậy của chị, “bạn ấy” cũng “yêu” lại chị và như muốn đền đáp và bù đắp cho mình nên chị đã nhận được những giá trị thực thụ yoga mang lại cho thân thể mình, cho ý thức mình. chẳng những thế, bạn ấy còn là định nghiệp, mang đến cho chị một sự nghiệp mới để lúc nào cũng được song hành cùng “bạn ấy”. có nhẽ vì định nghiệp nên “bọn chị” như biết nhau từ kiếp trước, như song hành cùng nhau rất lâu rồi cho nên giờ quay trở lại “bắt sóng” nhau rất nhanh. Như tìm về ký ức xưa, giống như vừa gặp một người lạ mà như tự, như quen, như thân từ thuở bao giờ, để có thể thăng hoa, phân bua những nỗi niềm xúc cảm và cháy hết mình cùng “bạn ấy”, cô giáo yoga nhân tài và duyên dáng của tôi đã trải lòng về tình yoga mãnh liệt của mình như vậy. Chợt nhận thấy cuộc sống như vậy là quá đủ, quá hạnh phúc với ai đó đã tìm cho mình được một chữ yêu!

Điều đó cũng lý giải ý kiến tại sao không nên để cho con nít tập yoga quá sớm. Giống như là tình vậy. Đến tuổi mới có thể hiểu, mới cảm nhận đủ đầy và trân trọng tình yêu để yêu sâu sắc đến thế, thật tình đến thế. Nếu chưa có nhiều những trải nghiệm về mặt cảm xúc, chưa có độ đằm sâu, chưa qua những hỉ nộ ái ố, chưa nếm trải những nỗi đau trong cuộc sống, chưa thể cảm nhận hết những giá trị đủ đầy của yoga đem đến cho bản thân.

Yêu cũng có những ranh giới nhất định

Cùng là yêu nhưng mỗi người sẽ yêu một cách khác nhau. Mọi thứ đều vừa đủ sẽ hài hòa. Nếu vượt quá giới hạn, tình sẽ “quay lưng”. Bản thân mỗi người hơn ai hết phải hiểu, phải nhận biết được cơ thể mình ở chừng độ nào. Độ tuổi nào có thể phát huy tối đa khả năng luyện tập; độ tuổi nào thì cần tập ở một chừng mức khăng khăng. Cấu trúc cơ thể, cơ địa như thế nào thì ta tập theo như thế. Dẻo đủ dùng, mở đủ dùng.

Tập yoga phải tìm được trọng điểm, phải đạt được độ xác thực về kỹ thuật. Khi tập yoga không phải điểm nào trên thân thể cũng trở nên gồng cứng. trọng tâm của yoga là những điểm chạm để chịu lực. Vậy tập trung vào điểm chạm thế nào để phát huy được tối đa động tác, để có thể bay bổng và thăng hoa? Đặt điểm tì chịu lực, lập tức những phần khác trên thân thể đang được diễn giải theo cách mở - mở, lỏng - mềm, lỏng - mềm; căng tối đa nhưng lại thư giãn tối đa. Những điểm không chạm là những nơi không chịu lực được phát huy trong dạng kéo giãn nhưng phải đạt đến sự thư giãn của sự kéo giãn chứ không phải kéo giãn trong sự gồng cứng. Đạt được điều đó, mỗi một người tập phải tự cảm nhận, rút ra, nhận biết. Ngày nào cảm thấy không toàn tâm toàn ý được cho việc tập tành yoga, chỉ nên tập trong chừng mực giới hạn cơ thể cho phép. Ngày nào cảm thấy có thể gạt bỏ được tuốt tuột mọi điều trong cuộc sống, chỉ còn lại mình với yoga - hãy phát huy tối đa mọi khả năng có thể, bạn nhé!

Yoga - Thiền trong các asana

Thiền trong Phật học cũng như thiền trong yoga là làm cho cái tâm trở về một thể: Yên. Tâm nguyên đã quá nhiều vọng động. Vậy làm sao để được yên? Đức Phật từng nói: Muốn điều cái tâm thì phải điều cái thân trước. chẳng thể nào cứ bảo cái tâm đừng nghĩ mà dừng nghĩ ngay được. Tập yoga chính là thiền trong các asana. Bằng cách tập kết vào động tác khiến tâm khảm phải hướng về động tác đó, điều tức động tác bằng hơi thở và đạt được đến sự tĩnh tại trong từng động tác - thiền trong từng động tác, đó mới thực thụ là yoga. Có thể nói yoga là một dạng thiền động là thế nếu chúng ta tập nó với toàn tâm, toàn ý và toàn thân.

Yoga và bí quyết cất giấu nội lực

Yoga khác các môn thể thao khác, không chỉ đem đến những chốc lát thư giãn sảng khoái, mang lại người mạnh cơ bắp mà còn mang đến cho ta nội lực. Yoga tạo nên nội lực của mỗi người trong sự lặng yên và kín đáo.

Nếu ngấm sâu triết lý đạo Phật, khi tìm đến với yoga sẽ tìm thấy những điểm đồng nhất rất ráo. Trong Phật giáo và trong triết lý của yoga thì những gì tốt đẹp nhất là những thứ lặng sâu trong thân thể của mình. Muốn giữ những điều đó thì mình phải cất nó đi, giống như cất giữ của quý trong nhà không khoa trương ra bên ngoài vậy. Đó là lý do tại sao những yogi (người tập yoga) đích thực không mấy khi khoe hay rầm rĩ loạn ngôn về “của cải” mình đang có, đang sở hữu. Bởi hơn ai hết, những yogi đó hiểu rằng nội lực yoga nằm lặng sâu trong hơi thở, trong tâm hồn, là của riêng mình; chỉ mình mới biết, mới cảm nhận được nội lực ấy đang lớn lên, lớn dần theo năm tháng. Nếu ai đó hỏi tôi: Vì sao có thể bền chí tập yoga đến thế? Câu giải đáp đơn giản lắm. Tại vì khi yêu ai đó, khi cần ai đó như hơi thở, ta sẽ thấy chưa bao giờ cần phải “kiên trì” mà mãi sẽ là duy trì mà thôi. Có một câu nói trong yoga: “Ngôn từ không thể lột hết các giá trị của yoga - Để hiểu nó, bạn phải tự mình cảm nhận”. Hãy tự cảm nhận các giá trị của yoga bằng chính thân mình, với cả thảy trái tim mình, bạn nhé!

Mai Linh

Trẻ sơ sinh ngủ bao lâu là đủ?

Không biết bé ngủ nhiều như vậy có thường ngày không và trẻ sơ sinh thường ngủ bao lâu thưa bác sĩ?

Trần Lan Anh (Thanh Hóa)

Trẻ sơ sinh cần phải được ngủ ít ra 16 giờ mỗi ngày hoặc hơn số giờ nhàng nhàng trên. Và cũng giống như giấc ngủ của cả thảy mọi người, giấc ngủ của trẻ sơ sinh cũng có những thời đoạn như: buồn ngủ, giấc ngủ nông, giấc ngủ sâu và ngủ rất sâu. ban sơ, khi mới ra đời, trẻ sẽ luôn có những giấc ngủ ngắn khoảng 3-4 giờ và sau đó sẽ là giờ bú sữa. Trong thời gian sau sinh này, các thầy thuốc nhi khoa vẫn khuyến khích và đề nghị các bà mẹ không nên để một trẻ lọt lòng ngủ quá lâu mà không cho ăn. Nếu trẻ say sưa ngủ quá lâu thì cứ khoảng 3-4 giờ, các bà mẹ có thể đánh thức trẻ dậy và cho trẻ bú.

Và lời khuyên đưa ra của hồ hết các mẹ đã có kinh nghiệm nuôi con nhỏ đối với trường hợp bé sơ sinh ngủ quá nhiều là: Nếu bé vẫn ngoan, ăn ngủ thông thường thì không có gì phải lo âu. Hãy đánh thức trẻ sau những giấc ngủ từ 3-4 giờ và cho bú đầy đủ theo nhu cầu của trẻ.

BS. Anh Vũ

Vụ con rể sát hại mẹ vợ rồi giấu xác trong bể nước mưa: Lời khai của nghi phạm hé lộ nguyên nhân vụ án mạng kinh hoàng

Liên quan đến vụ án con rể ám sát mẹ vợ rồi giấu xác trong bể nước mưa gây rúng động dư luận, mới đây (ngày 21/11), Công an tỉnh thăng bình cho biết, đơn vị này vừa bắt giữ nghi phạm gây án.

Ảnh minh họa

tính danh đối tượng là Vũ Đức Bộ (SN 1989), trú tại thôn Các Đông, xã Thái Thượng (cùng huyện Thái Thụy, là con rể bà Hợi).

Tại cơ quan công an, Bộ thừa nhận hành vi giết mẹ vợ và khai, do mâu thuẫn với vợ cùng bà Hợi.

Theo đó, quá trình chung sống, chị Nguyễn Thị Huệ (23 tuổi, vợ Bộ) phát hiện chồng nghiện ngập nên ly thân và bỏ về nhà mẹ đẻ ở xã Thụy Phương, cách nhà Bộ khoảng 4 km. Sáng 20/11, nghi phạm sang nhà mẹ vợ để giải quyết mâu thuẫn nhưng không gặp do chị Huệ đi làm.

Sau đó, Bộ và bà Hợi xảy ra chếch mếch về việc nuôi 2 đứa trẻ (con của vợ chồng Bộ). Do tức tối, Bộ dùng dao bấm giết hại người phụ nữ. Thấy bà Hợi tử vong, nghi phạm kéo thây ra bể nước rồi đẩy vào trong bể nước.

Bể nước nơi con rể đẩy mẹ vợ xuống sau khi giết hại

Cũng theo cơ quan CSĐT, quá trình điều tra cho thấy, Bộ là đối tượng nghiện ma túy, có 1 tiền án về tội ăn trộm tài sản. Trước khi xảy ra sự việc, có lần đối tượng đe dọa giết mẹ vợ.

Khi kết nạp vụ án, cơ quan công an nhanh chóng khoanh vùng nghi phạm và bắt được đối tượng Bộ ngay sau đó.

Sự thật về công thức kem trắng da thần tốc

Theo lời khai của một số chủ “xưởng” sinh sản kem trắng da thần tốc , nhóm PV đã đi thực tế tại một số chợ. “Muốn bao lăm cũng có” đó là lời của một chủ tiệm nói với tôi, khách hàng mua hóa chất để chế biến kem làm trắng da mặt siêu nhanh.

Điểm dừng đầu tiên tại chợ Kim Biên, ở đường Vạn Tường, Q.5, TP.HCM, dù bán nhiều thứ nhưng lừng danh nhất vẫn là nơi bán đủ các loại hóa chất công nghiệp, thực phẩm như bán ở chợ trời. Nghĩa là, người bán cứ bán, người mua cứ mua dễ như mua bó rau, không có bất cứ điều kiện ràng buộc gì và cũng chẳng có thứ giấy tờ chứng minh gì dù có loại hóa chất độc hại.

Những lọ kem “made in… chợ”

Chúng tôi dừng ở một cửa tiệm hỏi người nam bán hàng: “Ở đây có bán hóa chất làm trắng da không?”. Anh thanh niên nhìn người hỏi đầy nghi ngại, rồi lắc đầu ve vẩy, chỉ vào khu vực góc đối diện, nơi bán nhiều hương liệu, hóa chất cho mỹ phẩm, thực phẩm, đồ uống: “Ở trong đó có. Đây không bán”.

Khu vực bán hương liệu, hóa chất dùng trong thực phẩm và mỹ phẩm có chừng hai chục cửa tiệm với đa dạng các mặt hàng. Các chủ tiệm ở đây cũng có vẻ cảnh giác với người hỏi mua hóa chất làm trắng da, phần đông lắc đầu ve vẩy, có người giải đáp xong còn chạy thụt vào hẳn sâu trong tiệm.

Tuy nhiên, cũng có chủ cửa tiệm chấp thuận là mình có bán loại hóa chất tạo kem làm trắng. Chị chủ tiệm vẫy tôi lại gần rồi nói nhỏ: “Chú có công thức kem làm trắng mặt chưa? Ít nhất cũng phải 3 - 4 thứ, tùy công thức của mỗi người, không phải ai cũng giống nhau”. Tôi nói: “Chị chỉ giùm loại nào làm da mặt trắng nhanh là được”. Chủ tiệm đưa cho một hộp chứa bột, loại 0,5kg, giá 110 ngàn đồng, nói: “Đây là hóa chất làm trắng căn bản, còn những thứ khác là phụ. Khi nào có công thức ra chị bán hóa chất cho, thứ gì cũng có, bao nhiêu cũng có”. “Vậy có loại nào làm trắng mạnh hơn nhanh hơn không” - tôi hỏi.

Đáp: “Không có đâu, loại này là tốt rồi”. Hỏi: “Vậy loại này có tác dụng phụ không”. Đáp: “Không đâu, loại này an toàn mà chú”. Nói rồi chị chủ tiệm cho biết nhiều người đã ra mua loại này để chế mỹ phấm làm trắng, mà trắng siêu nhanh. Chị có thể cung cấp hàng tấn hóa chất này.

Đủ loại hóa chất tạo kem dưỡng trắng có bán ở chợ.

Có độc hại không?

Nhìn kỹ hộp hóa chất mua được là chất tạo màu trong trắng thực phẩm chứ không phải dùng trong mỹ phẩm (!?). Hóa chất này thực chất là Titan dioxit (TiO ₂ ), được dùng nhiều trong các ngành công nghiệp sơn, sản xuất giấy, làm trong thực phẩm và có dùng trong mỹ phẩm.

Như đã nói, có nhiều loại Titan dioxit khác nhau, và ngành mỹ phẩm hay dùng hóa chất này làm trắng coi như là một loại nguyên liệu thiên nhiên (khoáng vật). Nhưng cách dùng, liều lượng dùng như thế nào phải qua các bước thí điểm nghiêm ngặt chứ không thể pha trộn tùy tiện được. Các hãng mỹ phẩm lớn có thương hiệu uy tín nếu trong thành phần sản phẩm có Titan dioxit thì sản phẩm thường phải sang một quy trình kiểm nghiệm ghét theo tiêu chuẩn quốc tế, khi lượng hóa chất này được chứng nhận là không gây hại thì sản phẩm mới được đưa ra thị trường. Tuy nhiên đối với các xí nghiệp sinh sản mỹ phẩm trôi nổi, quá trình kiểm nghiệm thường được “thông qua”, và Titan dioxit thường chiếm tỉ trọng lớn trong thành phần (để người dùng thấy ngay hiệu quả làm trắng) nên sẽ gây nguy hiểm cho da mặt.

Một chủ cửa hàng khác cũng cho biết: “Chú muốn mua loại nào cũng có, nhưng ở đây chỉ bán sỉ”. Về sản phẩm làm trắng da mặt, bà chủ tiệm gọi chồng: “Lấy bịch bột “cứt trắng” ra cho khách coi”. Ông chồng liền lấy ra bịch bột nilon bột trắng không nhãn mác giới thiệu: “Loại này mấy ông chủ xí nghiệp mỹ phẩm thường mua để pha chế kem làm trắng da mặt… Các spa, tiệm làm tóc… hay ra mua ở đây”. Nhìn kỹ, gói bột này bản chất cũng là Titan dioxit nhưng là hàng… công nghiệp. Giá bán mỗi ki-lô-gam bột này là: 280 ngàn đồng.

Có thể nói, Titan dioxit được giới làm mỹ phẩm “chui” xem là một nguyên liệu quan yếu để có sản phẩm làm trắng “siêu tốc”, trắng ngay lập tức. Điều hiểm nguy là nếu không tính đúng liều lượng, cách pha chế không nghiêm nhặt, hóa chất này hoặc là bít kín “đường thở” của da hoặc dưới tác động của ánh sáng thái dương, hóa chất có thể biến đổi lý tính gây hại, khiến người dùng bị dị ứng; hoặc các hạt khoáng chất siêu nhỏ có thể “chui” vào làm hại các tế bào cơ thể.

Cũng tại chợ Kim Biên, một số người bán còn tiết lậu cho chúng tôi những công thức “bí truyền” mà họ rỉ tai nghe được từ một bà chủ cơ sở sản xuất kem ở Bà Điểm. Công thức có thành phần căn bản thường là một chất có tính kiềm như rượu hoặc một chất có tính acid như các AHA (acid glycolic, lactic, citric, malic…), các acid tẩy mạnh hơn (acid trichloracetic, salicylic - hao hao thuốc aspirin). Để khách hàng yên tâm có dưỡng da, người ta sẽ cho thêm một số vitamin B, C, PP, E… ngoại giả, không thể thiếu corticoid nhằm kháng viêm, giảm kích ứng, làm dịu da. Do đó, chất tẩy trắng siêu tốc thường là một hỗn tạp tự pha trộn bằng cách cà nhuyễn những viên thuốc chứa các thành phần trên rồi quậy với một dung dịch kiềm hoặc acid. Hỗn dịch này sẽ được rỉ tai là “bí quyết” hay “công thức gia truyền”.

Những chất tẩy này khi được thoa lên da sẽ tẩy, làm bong tróc lớp biểu bì trên da, để lại phần da non phía trong, nên gây nên ảo giác cho người sử dụng về công dụng làm trắng của nó.

“Bí kíp” từ chợ Bình Tây

Tại chợ Bình Tây, nơi cũng “mạnh” bán về các loại mỹ phẩm, trong đó có mặt hàng kem làm trắng da mặt. Lên lầu 1 của chợ, sở hữu nhiều gian hàng mỹ phẩm, khi hỏi về mỹ phẩm làm trắng da mặt, các chủ sạp liền đưa ra tới cả chục loại giới thiệu. Thứ thì đựng trong bịch, thứ trong hũ, trong tuýp… đẵn là các loại hàng sinh sản trong nước, nhiều loại lăng xê theo công nghệ: Nhật Bản, Hàn Quốc; số còn lại được giới thiệu là hàng Thái Lan, toàn chữ Thái không một dòng tiếng Việt nào. Giá cả cũng vô chừng, loại rẻ nhất bán lẻ là 15.000 đồng/hũ, mắc nhất cũng chỉ dưới trăm ngàn đồng.

Nhiều sản phẩm giá chỉ vài ba chục ngàn còn lăng xê có chứa linh chi, ốc sên (nước dãi), huyết yến, thậm chí là nhau thai cừu (?)… Có loại địa chỉ sinh sản thuộc trong nước nhưng lại không hề có một dòng tiếng Việt giới thiệu. Có loại mỹ phẩm, cái tem thứ dán xuôi, cái dán ngược, chứng tỏ một sự cẩu thả về mặt quy cách sản phẩm, cố nhiên bị ngờ về chất lượng sản phẩm.

Tại chợ Bình Tây, đây cũng là nơi cung cấp rất nhiều loại bao bì đựng mỹ phẩm, kể cả cho các công ty và cho cả các sản phẩm mỹ phẩm trôi nổi nữa. Một chủ bán hàng cho biết: “Anh muốn mua bao bì kiểu gì cũng có, số lượng bao nhiêu cũng được; nhãn mác thì đến nơi khác thuê in rồi dán vào là thành thành phẩm”. Các loại vỏ hộp này có giá khác nhau, tuy mẫu mã, màu sắc.

Bài, ảnh: NGUYỄN HƯNG

Truyền hình trực tuyến: Giải tỏa nỗi lo táo bón

Mời bạn đọc xem video chương trình:

Táo bón là một trong những vấn đề sức khoẻ thường gặp, nó có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, mọi giới, mọi ngành nghề. Đối tượng bị táo bón thường là trẻ nít, phụ nữ và người cao tuổi, nữ gặp nhiều hơn nam. căn do của táo bón cốt tử là do chế độ ăn uống không hợp lý và thiếu vận động.

Theo các chuyên gia tiêu hóa, người bị táo bón là số lần đi ngoài ít hơn 3 lần mỗi tuần hoặc đại tiện có phân khô và cứng. Người bị táo bón thường gặp khó khăn, bị đau khi đi đi ngoài, hoặc có các dấu hiệu như khó chịu, đầy bụng, buồn nôn, chán ăn và mệt mỏi toàn thân.

Táo bón còn là căn bệnh của thời đại công nghiệp, khi mà quỹ thời gian của mỗi người ngày một hạn hẹp, mọi người thường ưa chuộng các bữa ăn nhanh, giàu năng lượng nhưng thiếu chất xơ song song khi ít vận động.

Táo bón không hiểm tới tính mệnh, nhưng ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống và làm cho diễn biến bệnh lý của người mắc bệnh kinh niên ngày một nặng hơn. Nếu để tình trạng táo bón kéo dài có thể gây ra các chứng bệnh như trĩ, sa trực tràng, , chảy máu, rách lỗ đít, … Đối với người cao tuổi, bệnh nhân tăng áp huyết, bệnh tim mạch thì táo bón rất hiểm nguy vì có thể làm tăng nguy cơ bị tắc huyết mạch não hoặc xuất huyết não.

Nhằm cung cấp cho độc giả những tri thức mới nhất về cách phát hiện, điều trị và phòng táo bón, đặc biệt là ở đối tượng trẻ em, Báo điện tử Sức khỏe&Đời sống tổ chức buổi tư vấn Truyền hình trực tuyến “Giải tỏa nỗi lo táo bón” .

Khách mời tham dự chương trình gồm:

TS.BS. Hoàng Lê Phúc, Trưởng khoa Tiêu hoá, BV Nhi đồng 1

Ths. BSCKII. Nguyễn Thị Thu Hậu - Trưởng khoa Dinh dưỡng, BV Nhi Đồng 2

Dẫn chương trình: Ngọc Hương

Chương trình được truyền hình trực tuyến trên báo điện tử Suckhoedoisong.vn, trên kênh Youtube và fanpage của Báo Sức khoẻ&Đời sống bắt đầu từ 14h00, thứ Tư, ngày 07/08/2019 . bạn đọc có thể gửi câu hỏi về tòa soạn ngay từ hiện theo địa chỉ:

Email: bandientuskds@gmail.com

Hoặc gọi theo số 0933 133 163 trong thời kì diễn ra chương trình

Hoặc điền vào mẫu phía dưới trang.

Trong mỗi chương trình chúng tôi sẽ có những câu hỏi tương tác tới khán giả và những khán giả có câu giải đáp chuẩn xác và nhanh nhất, song song like và share thông báo của chương trình sẽ nhận được những phần quà.

Báo điện tử Sức khoẻ&Đời sống (Suckhoedoisong.vn) trân trọng cảm ơn TS.BS. Hoàng Lê Phúc, Trưởng khoa Tiêu hoá, BV Nhi đồng 1; Ths. BSCKII. Nguyễn Thị Thu Hậu - Trưởng khoa Dinh dưỡng, BV Nhi Đồng 2 đã nhận lời tham gia chương trình.

Mời bạn đọc tham gia chương trình tương tác truyền hình trực tuyến

Khán giả tương tác với chương trình:

1. Like Báo Sức khoẻ và đời sống

2. Share link sự kiện của chương trình.

3. đáp câu hỏi của chương trình chuẩn xác và nhanh nhất.

Những khán giả có câu trả lời chuẩn xác nhất và nhanh nhất sẽ được chúng tôi ban bố và nhận được những phần thưởng từ chương trình

Câu hỏi tương tác 1:

Cách nào phòng tránh bệnh táo bón hiệu quả nhất ?

A , Có chế độ ăn nhiều chất xơ, uống đủ nước, có lối sống vận động.

B, Chỉ dùng thuốc mà không thay đổi chế độ ăn uống, sinh hoạt

C, Lạm dụng các loại men tiêu hóa, men vi sinh

D , Dùng ngay thuốc thụt khi bị táo bón.

Đáp án đúng là: A

chúc hạ bạn đọc có facebook là đã trúng thưởng câu hỏi số 01 của chương trình !

Câu hỏi tương tác 2:

Seadolac giúp giải quyết tình trạng táo bón như thế nào?

A. Giúp nhuận trường giảm táo bón.

B. Giải quyết tình trạng nóng nhiệt gây táo bón

C. Bổ sung chất xơ

D. Đáp án A và B.

Đáp án đúng là: D

chúc hạ độc giả có facebook là đã trúng thưởng câu hỏi số 02 của chương trình !

Trân trọng c ảm ơn nhãn hàng thuốc trị táo bón đã đồng hành cùng chương trình.

Thực phẩm bảo vệ sức khỏe Seadolac có thành phần được chiết xuất từ các loại thảo dược thiên nhiên bao gồm: Cao chiết Hoa Hòe, Thảo Quyết Minh và Cam Thảo.

Có công dụng thanh nhiệt, lương huyết giúp giải quyết triệt để tình trạng nóng nhiệt gây táo bón. song song, Seadolac còn có tác dụng nhuận tràng tự nhiên, làm mềm phân, tương trợ điều trị nhanh cóng và hiệu quả tình trạng táo bón.

Seadolac phù hợp sử dụng cho các đối tượng bị táo bón kéo dài mặc dù đã bổ sung chất xơ mà vẫn không khỏi.

Là sản phẩm được kết hợp từ các loại thảo dược, Seadolac được chứng thực là an toàn với sức khỏe của người dùng.

Ngoài ra, với vị ngọt nhẹ từ thảo dược. Seadolac hợp với khẩu vị của mọi đối tượng từ con trẻ tới người lớn tuổi.

Hải Yến

Kết hợp liệu pháp tâm lý điều trị trầm cảm ở thanh thiếu niên

Trong khi nản, con trẻ và thanh thiếu niên có thiên hướng tụt hậu xa về mặt học thuật và mất đi các mối quan hệ bạn bè quan trọng. Như ở người lớn căn nguyên trầm cảm ở trẻ thơ và thanh thiếu niên không được rõ; Nó được cho là kết quả từ các yếu tố di truyền và những căng thẳng về môi trường, áp lực học tập và những thiếu thốn, mất mát trong cuộc sống.

Các trình diễn.# căn bản

Dấu hiệu nhận biết của chứng rối loạn trầm cảm ở trẻ mỏ và thanh thiếu niên hao hao như ở người lớn nhưng có can dự đến những mối quan tâm điển hình của trẻ, chẳng hạn như học tập và vui chơi. trẻ con có thể không giải thích được cảm xúc bên trong hoặc tâm cảnh. Trầm cảm nên được xem xét khi những đứa trẻ hoạt động kém đi so với trước đó, không hòa nhập cộng đồng, rút khỏi xã hội, hoặc có hành vi phi pháp.

Ở một số trẻ có rối loạn trầm cảm, tâm trạng nổi trội là khó chịu như là cáu gắt bực bõ, kíchthích, khiêu hấn hơn là nỗi buồn (một sự dị biệt quan yếu giữa tuổi thơ và người lớn). Sự khó chịu liên tưởng đến trầm cảm ở trẻ em có thể miêu tả như là hành vi hiếu chiến và bất cộng tác...

Ở trẻ khuyết tật trí tuệ, chứng rối loạn tâm cảnh trầm cảm hoặc rối loạn tâm trạng khác có thể diễn tả như các triệu chứng của các bệnh thân thể và rối loạn hành vi.

Lứa tuổi thanh thiếu niên dễ mắc các rối loạn trầm cảm

Các rối loạn trầm cảm ở trẻ con và thanh thiếu niên

Các rối loạn trầm cảm ở con trẻ và thanh thiếu niên bao gồm: rối loạn trầm cảm hẩu lốn; rối loạn trầm cảm chính yếu; rối loạn thần sắc.

Rối loạn tâm trạng hỗn tạp: Rối loạn tâm trạng là rối loạn can hệ đến sự khó chịu liên tục và các tuổi liền tù tù của hành vi đó là rất khó kiểm soát, với sự khởi đầu ở tuổi 6-10. Nhiều trẻ thơ cũng có những rối loạn khác, đặc biệt là chống đối, phản đối, hiếu động thái quá, tăng động giảm để ý, hoặc rối loạn lo âu. Các biểu lộ bao gồm các cơn kích thích bộc trực nghiêm trọng (ví dụ như giận dữ hoặc gây thương tổn đối với những người xung quanh...) có tần suất cao hơn 3 lần/tuần; sự bùng nổ không thích hợp với tình cảnh; trạng thái gắt gỏng, tức giận hiện diện hằng ngày.

Rối loạn trầm cảm chủ yếu là một trầm cảm kéo dài hơn 2 tuần. Rối loạn trầm cảm chủ yếu lần đầu tiên có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng phổ thông hơn là sau tuổi dậy thì với một số trình bày: cảm thấy buồn hoặc người khác quan sát thấy nỗi buồn (ví dụ như nước mắt) hoặc khó chịu; mất quan tâm hoặc ưa trong hồ hết các hoạt động (thường được diễn tả như là nản); giảm cân (không tăng cân như dự định); giảm hoặc tăng cảm giác thèm ăn; mất ngủ hoặc chứng đau nửa đầu; sự khích động hoặc chậm phát triển thần kinh; mỏi mệt hoặc mất năng lượng; giảm khả năng suy nghĩ, tụ hội và chọn lọc; những nghĩ suy liên tục về cái chết (không chỉ sợ chết) hoặc ý tưởng hay kế hoạch trầm mình; cảm giác vô dụng (tức thị cảm thấy bị từ chối và không được yêu thương)...

Nguy cơ tái phát cao ở những trẻ có giai đoạn trầm cảm nặng, có nhiều giai đoạn trầm cảm.

Rối loạn thần sắc: Chứng ù tai là thể trầm cảm hoặc tức giận dai dẳng kéo dài trong thời kì dài trong đó có một số diễn tả như: chán ăn hoặc ăn quá nhiều; mất ngủ hoặc chứng đau nửa đầu; giảm năng lượng hoặc mỏi mệt; kém hội tụ; cảm giác tuyệt vọng; dễ bị lạm dụng... So với các rối loạn trầm cảm chủ yếu, các triệu chứng có thể ít hơn. thời kì kéo dài trung bình 5 năm. Một tuổi trầm cảm lớn có thể xảy ra trước khi khởi phát hoặc trong năm đầu tiên.

Các biện pháp tâm lý và tái khám định kỳ

Đối với thanh thiếu niên việc điều trị sẽ mang lại hiệu quả cao hơn khi phối hợp liệu pháp tâm lý và thuốc chống trầm cảm. Có thể cần phải nhập viện trong các giai đoạn cấp tính, đặc biệt khi xác định có ý tưởng và hành vi tự vẫn. Tác dụng ngoại ý do độc tính, có thể xảy ra khi dùng thuốc chống trầm cảm trong quá trình điều trị. Do đó, trẻ em và thanh thiếu niên uống các loại thuốc này phải được theo dõi chặt chẽ. Các biện pháp song song dựa vào gia đình và nhà trường. Cần phải xem xét cẩn thận về bệnh sử và các xét nghiệm phù hợp để loại trừ các rối loạn khác (tỉ dụ như bệnh truyền nhiễm, bệnh tuyến giáp, lạm dụng ma túy) có thể gây ra các triệu chứng na ná. trẻ con và thanh thiếu niên nên được điều trị trong ít nhất 1 năm sau khi các triệu chứng đã giảm dần và hết hẳn. hầu hết các chuyên gia khuyến cáo rằng trẻ em có trên 2 thời đoạn trầm cảm cần điều trị lâu dài. Cũng như ở người lớn, tái phát trầm cảm là phổ biến. bởi thế việc trị liệu tâm lý và tái khám định kỳ theo kế hoạch điều trị của thầy thuốc rất quan trọng.

PGS.TS. Cao Tiến Đức